Sau tết, Nguyễn Thị Hiền, 21 tuổi, đã trở về sống với bố mẹ ở quê tại một thôn miền núi huyện Quỳnh Lưu, Nghệ An. Công việc của cô nay là chăn dê, thay vì ngồi bên máy may công nghiệp, bởi công ty cô làm hai năm ở Bình Dương đã đóng cửa. Chị ruột của Hiền, từng là công nhân may ở Bình Dương, cũng đã trở về quê nương nhờ gia đình bên chồng trong thôn. Cặp vợ chồng mới cưới này đã không thể tìm được việc trong Nam do công ty phá sản

Chị họ khác của Hiền, cũng vừa gia nhập đội quân thất nghiệp sau ba năm đi làm. Công ty lĩnh vực forwarding (gởi hàng) của chị này đã sa thải một số nhân viên, bởi đơn hàng suy giảm nghiêm trọng. Không giống hai em, người chị này vốn tốt nghiệp đại học Kinh tế, không thể về quê. Cô cố trụ lại Hà Nội.

Những câu chuyện như gia đình của Hiền đang ngày càng nối dài ra, kể từ cuối năm ngoái, khi nền kinh tế thiên về xuất khẩu của Việt Nam đã bị tác động bởi khủng hoảng kinh tế toàn cầu. “Chúng tôi thấy rõ là suy giảm như thế đang ảnh hưởng lớn đến công ăn việc làm, và liên quan đến nó là tình trạng đói nghèo ở Việt Nam. Nhiều lao động làm việc trong các ngành công nghiệp hướng xuất khẩu, các làng nghề ở nông thôn đang mất việc làm. Công ăn việc làm đang bị ảnh hưởng rất lớn. Đây là điều rất đáng quan ngại”, điều phối viên thường trú Liên hiệp quốc John Hendra nói.

Những con số ước tính về mất việc làm, tuy vậy, đang gây tranh cãi bởi nhiều cơ quan khác nhau. Giám đốc điều hành phòng Thương mại và công nghiệp Hoa Kỳ tại Việt Nam (AmCham) Herb Cochran cho rằng, tỷ lệ cắt giảm lao động, nhất là tại các khu công nghiệp và khu chế xuất đang gia tăng. Theo AmCham, số lao động cắt giảm năm 2007 là 541.000 người, đã tăng lên hơn 600.000 người năm 2008 và dự báo “sẽ còn nhiều hơn nữa” trong năm 2009, ông Herb Cochran nói với một tờ báo kinh tế gần đây.

Tuy vậy, thứ trưởng bộ Lao động – thương binh và xã hội Nguyễn Thanh Hoà khẳng định: chỉ khoảng 400.000 người dự kiến mất việc trong năm nay. “Con số này là dựa vào báo cáo của các địa phương, và khảo sát thực tế”, ông Hoà nói. Tuy vậy, nhiều nguồn tin trong bộ này tiết lộ với Sài Gòn Tiếp Thị rằng, rất ít các địa phương gửi báo cáo liên quan về bộ.

Trong khi đó, ông Hendra nói rằng, ông không tin con số này là sát với thực tế. Ông nói: “Ước tính chính thức cho là có 400.000 việc làm bị mất đi, nhưng ở các cơ quan UN chúng tôi cho rằng số đó cao hơn nhiều”.

Bên cạnh đó, không một cơ quan chính phủ nào đưa ra ước tính, có bao nhiêu việc làm mới sẽ tạo ra trong năm nay. Thông thường, với mức tăng trưởng trung bình 7,5%/năm, Việt Nam tạo được khoảng 1,2 triệu việc làm mới hàng năm nhằm đáp ứng nhu cầu của những người đến tuổi lao động. Những dự báo quốc tế gần đây cho rằng, kinh tế Việt Nam chỉ tăng trưởng khoảng 4 – 4,5% trong năm nay, suy giảm nhiều so với mức 5% dự báo trước tết, và giảm nhiều so với mục tiêu 6,5% của Chính phủ.

Giám đốc tổ chức Lao động quốc tế ILO tại Việt Nam, bà Rie Vejs-Kjeldgaard cho biết, hiện tại chưa có công thức tính về liên hệ giữa suy giảm kinh tế và thất nghiệp. Tuy vậy, bà cho rằng con số này của Việt Nam sẽ cao lên trong năm nay, tương ứng với suy giảm tăng trưởng.

Đầu năm nay, Việt Nam công bố đã vượt qua mức thu nhập trung bình với GDP đầu người đạt 1.024 USD, và tỷ lệ đói nghèo giảm xuống còn 12,1% trong năm 2008. Tuy nhiên, ông Hendra nhấn mạnh rằng, Việt Nam còn chặng đường dài để phấn đấu nhằm giảm tỷ lệ đói nghèo, trước mắt là phải tạo việc làm. “Chúng tôi giả thiết là những người mất việc sẽ quay về với gia đình ở nông thôn, và như vậy, sẽ tác động nghiêm trọng đến công cuộc xoá đói giảm nghèo. Điều quan trọng là Chính phủ cần điều tra xem thực tế điều gì đang xảy ra”, ông nói.